Dava öncesi arabuluculuk, yalnızca formalite değil; dosyanın kaderini etkileyen ilk strateji aşamasıdır.
Bir uyuşmazlık ortaya çıktığında tarafların ilk aklına gelen yol çoğu zaman dava açmaktır. Ancak Türk hukukunda bazı uyuşmazlıklar bakımından dava açmadan önce arabulucuya başvurmak bir tercih değil, dava şartıdır. Özellikle iş uyuşmazlıkları ve belirli ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk sürecinin usulüne uygun tamamlanması, son tutanağın alınması ve dava dilekçesine eklenmesi kritik önem taşır.
Arabuluculuk doğru hazırlandığında yalnızca dava şartını yerine getiren teknik bir adım değildir. Tarafların delil durumunu, ödeme kabiliyetini, dava süresini, yargılama giderlerini, ticari ilişkiyi sürdürme ihtimalini ve çözüm aralığını aynı anda değerlendirdiği bir müzakere alanıdır.
Adalet Bakanlığı’nın 2025 Adalet İstatistikleri açıklamasına göre 2025 yılında arabuluculuk yöntemiyle uyuşmazlıkların %54’ünde anlaşma sağlanmış; bu süreçlerin mahkemelerin iş yükünü azaltıcı etkisi özellikle iş ve ticari uyuşmazlıklar bakımından görünür hale gelmiştir.
Bu rehber kimler için faydalı?
Bu yazı, dava açmadan önce arabuluculuğun zorunlu olup olmadığını ve sürece nasıl hazırlanılması gerektiğini anlamak isteyen gerçek ve tüzel kişiler için hazırlanmıştır.
Hukuki dayanak: Hangi uyuşmazlıkta arabuluculuk gündeme gelir?
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, arabuluculuğun temel çerçevesini belirler. Kanun, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel hukuk uyuşmazlıkları bakımından uygulanır. Bu nedenle ceza yargılaması, kamu düzenine ilişkin bazı konular veya tarafların serbestçe sözleşme konusu yapamayacağı alanlar arabuluculuğa elverişli olmayabilir.
Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın bilgilendirmesine göre arabulucu, taraflar adına karar veren kişi değildir; tarafları bir araya getirir, iletişim kurulmasına yardımcı olur ve çözümü tarafların üretmesini sağlar.
| Konu | Temel kural | Pratik anlamı | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Genel arabuluculuk çerçevesi | Tarafların serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlıkları. | Her uyuşmazlık otomatik olarak arabuluculuğa elverişli değildir; önce konu ve taraf yetkisi kontrol edilir. | 6325 sayılı Kanun |
| İş uyuşmazlıkları | İşçi veya işveren alacağı, tazminatı ve işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır. | Son tutanak dava dilekçesine eklenmezse usulden ret riski doğabilir. | Adalet Bakanlığı açıklaması |
| Ticari uyuşmazlıklar | Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava şartı gündeme gelir. | Ticari dava niteliği ve parasal talep unsuru birlikte değerlendirilmelidir. | Adalet Bakanlığı ticari arabuluculuk rehberi |
| Son tutanak | Arabuluculuk faaliyeti anlaşma, anlaşmama veya başka bir sebeple sona erdiğinde sonuç tutanakla belgelenir. | Anlaşma sağlanamayan hususların açık yazılması, sonraki dava bakımından önemlidir. | ADB tutanak şablonları |
Karar ağacı: Dava açmadan önce arabuluculuk gerekir mi?
Dikkat: Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki bir uyuşmazlıkta arabulucuya hiç başvurulmadan dava açılması veya son tutanağın gereği gibi sunulmaması, davanın usulden reddi riskini doğurabilir.
Süreç nasıl işler?
Arabuluculuk süreci, başvuruyla başlar; arabulucunun görevlendirilmesi, tarafların daveti, ilk toplantı, müzakere, anlaşma veya anlaşmama ve son tutanak aşamalarıyla devam eder. Ticari uyuşmazlıklarda süre hesabı ve talep kapsamı ayrıca dikkat ister.
Resmî veriler neden önemli?
Arabuluculuk, yalnızca usuli bir zorunluluk değil; doğru dosyalarda yargılama yükünü ve süresini azaltabilen etkili bir çözüm alanıdır.
Adalet Bakanlığı’nın 2025 açıklamasına göre arabuluculuk yöntemiyle uyuşmazlıkların %54’ünde anlaşma sağlandı.
Aynı açıklamada iş mahkemelerinin iş yükünde %77,5 oranında azalma etkisi belirtildi.
Asliye ticaret mahkemelerinin iş yükünde %32,9 oranında azalma etkisi açıklandı.
Başvuru öncesi belge hazırlığı
Arabuluculuk görüşmesine hazırlıksız katılmak, anlaşma ihtimalini zayıflatabilir. Belgeler hem taleplerin ispatı hem de makul çözüm aralığının kurulması için gereklidir.
İş uyuşmazlıkları
- İş sözleşmesi ve ek protokoller
- Bordrolar, ücret ödeme kayıtları ve banka dekontları
- SGK işe giriş-çıkış kayıtları
- Fazla mesai, izin, devamsızlık ve vardiya kayıtları
- Fesih bildirimi, ihtarname ve yazışmalar
Ticari alacaklar
- Sözleşme, sipariş, teklif ve teslim belgeleri
- Fatura, cari hesap ekstresi ve mutabakat kayıtları
- Ödeme dekontları ve temerrüt ihtarları
- Ayıp, eksik teslim veya gecikmeye ilişkin yazışmalar
- Yetkili kişi ve şirket temsil belgeleri
İnşaat / eser ilişkileri
- Eser sözleşmesi, teknik şartname ve proje evrakı
- Hakediş, metraj, teslim ve kabul belgeleri
- Eksik/ayıplı iş tespitleri ve fotoğraflar
- Ek iş, gecikme, cezai şart ve teminat kayıtları
- İhtarname ve toplantı tutanakları
Maden / rödovans ilişkileri
- Rödovans sözleşmesi ve ruhsat belgeleri
- Üretim, ödeme, teslim ve denetim kayıtları
- Saha yazışmaları ve teknik raporlar
- Teminat, fesih, süre uzatımı veya cezai şart belgeleri
- İdari başvuru veya kurum yazışmaları
En sık yapılan hatalar
Şirket unvanı, temsilci, işveren veya sözleşme tarafı yanlış belirlenirse süreç baştan zayıflayabilir.
Alacak, faiz, tazminat, cezai şart ve masraf kalemleri ayrıştırılmadığında anlaşma zemini belirsizleşir.
Kısmi anlaşma veya anlaşmama halinde tutanakta kalan uyuşmazlıkların açık yazılması gerekir.
Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler dosya özelinde değerlendirilmelidir.
Şirket temsilcisinin yetkisi, vekaletname ve sulh yetkisi görüşme öncesi kontrol edilmelidir.
Ödeme planı, vade, teminat, ibra ve gizlilik hükümleri net değilse yeni uyuşmazlık çıkabilir.
Arabuluculuk görüşmesinde strateji nasıl kurulmalı?
Arabuluculukta güçlü pozisyon yalnızca yüksek talep yazmakla kurulmaz. İspat gücü, muhtemel dava süresi, tahsil kabiliyeti, karşı tarafın savunmaları, masraf ve vekalet ücreti ihtimali birlikte değerlendirilmelidir. Ticari dosyalarda ayrıca ilişkinin devam edip etmeyeceği, ödeme takvimi, teminat ve gizlilik gibi ticari değişkenler de önem taşır.
Pratik öneri: Görüşmeye tek bir rakamla değil, alt ve üst kabul sınırı, ödeme planı, teminat alternatifi ve dava yoluna gidilirse izlenecek stratejiyle girilmelidir.
Örneğin bir ticari alacak dosyasında alacaklı taraf için yalnızca nominal alacak tutarı değil; borçlunun ödeme gücü, takipte itiraz ihtimali, icra masrafları, süre kaybı ve ticari ilişkiyi sürdürme ihtimali çözüm aralığını belirler. İş uyuşmazlıklarında ise ücret, kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin, işe iade ve arabuluculuk sonrasında açılabilecek dava türleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
TRY Hukuk & Arabuluculuk Ofisi bu süreçte nasıl destek olur?
TRY Hukuk & Arabuluculuk Ofisi, arabuluculuk sürecini yalnızca toplantıya katılım olarak görmez. Süreç başlamadan önce uyuşmazlığın niteliğini belirler, belgeleri inceler, talep kalemlerini ayrıştırır, müzakere stratejisini oluşturur ve anlaşma ihtimalini hukuki risklerle birlikte değerlendirir.
İş hukuku, ticari uyuşmazlıklar, sözleşmeler, icra-iflas, maden/rödovans ilişkileri ve arabuluculuk alanlarında çalışan ofis ekibi; hem dava şartı arabuluculuk hem de ihtiyari arabuluculuk süreçlerinde müvekkillerin hak kaybına uğramadan ilerlemesi için destek sunar.
Arabuluculuk sürecine hazırlıklı başlamak ister misiniz?
Belgelerinizi ve uyuşmazlık konunuzu birlikte değerlendirerek doğru başvuru ve müzakere yolunu belirleyebiliriz.
Sık sorulan sorular
Hayır. Arabulucu hakim gibi karar vermez; tarafların iletişim kurmasına ve çözümü kendilerinin üretmesine yardımcı olur.
Hayır. Taraflar anlaşmak zorunda değildir. Anlaşma olmazsa son tutanak düzenlenir ve şartları varsa dava yoluna gidilebilir.
Dava şartı kapsamındaki dosyalarda arabuluculuk sürecinin tamamlandığını gösteren temel belgedir.
Evet. Bazı taleplerde anlaşma sağlanıp diğerleri bakımından anlaşma sağlanmayabilir; bu ayrım tutanakta açıkça gösterilmelidir.
Zorunluluk dosyaya göre değişebilir; ancak hak ve risk analizi için arabuluculuk öncesi hukuki değerlendirme çoğu dosyada önemlidir.
Arabuluculukta gizlilik esastır; hangi belge ve beyanların daha sonra kullanılabileceği ayrıca hukuki olarak değerlendirilmelidir.
Resmî ve güvenilir kaynaklar
Aşağıdaki bağlantılar, bu rehber hazırlanırken dikkate alınan kanun, kurum ve uygulama kaynaklarıdır.
Hukuk uyuşmazlıklarında arabuluculuğun genel çerçevesi, kapsamı, gizlilik ve son tutanak hükümleri.
Mevzuat.gov.tr üzerinde açİşçi veya işveren alacağı, tazminat ve işe iade taleplerinde dava şartı arabuluculuk düzenine ilişkin Adalet Bakanlığı açıklaması.
Adalet Bakanlığı açıklamasıTicari davalarda dava şartı arabuluculuk, son tutanak ve ticari uyuşmazlık sürecine ilişkin Adalet Bakanlığı rehberi.
Ticari arabuluculuk rehberiArabuluculuk nedir, arabulucu ne yapar ve hangi uyuşmazlıklar kapsam dışıdır sorularına ilişkin resmî açıklamalar.
Sık sorulan sorularDava şartı anlaşma/anlaşmama son tutanakları, davet mektupları ve ilk oturum belgeleri.
Arabuluculuk şablonlarıArabuluculuk anlaşma oranları ve mahkemelerin iş yüküne etkisine ilişkin güncel resmî açıklama.
Adalet Bakanlığı açıklamasıBu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Her uyuşmazlık kendi belge düzeni, taraf ilişkisi, süreleri ve usuli şartları içinde ayrıca değerlendirilmelidir.